Nie stać mnie na prawnika przy rozwodzie. Jak uzyskać bezpłatną pomoc prawną?

Decyzja o rozwodzie często uruchamia kolejne pytania. Ile będzie kosztowała sprawa? Czy poradzę sobie sama? Czy potrzebuję prawnika? A jeśli tak – co zrobić, kiedy zwyczajnie nie mam pieniędzy na prywatną kancelarię?

Bezpłatna pomoc prawna przy rozwodzie może być rozwiązaniem, jeśli nie masz środków na odpłatną pomoc prawną. Nie oznacza to jednak jednej konkretnej formy wsparcia. Możesz skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej, ubiegać się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a jeżeli problemem są także koszty sądowe – złożyć wniosek o zwolnienie z ich ponoszenia.

Te rozwiązania nie są tym samym. Różnią się zakresem pomocy, zasadami korzystania z niej oraz tym, czy prawnik będzie jedynie doradzał, czy może reprezentować Cię przed sądem. Wyjaśniamy, czym się różnią i z czego możesz skorzystać, przygotowując się do rozwodu.

Nieodpłatna pomoc prawna, pełnomocnik z urzędu i zwolnienie od kosztów – czym się różnią?

To trzy różne formy pomocy i warto rozdzielić je już na początku.

Nieodpłatna pomoc prawna pozwala skonsultować swoją sytuację z profesjonalnym prawnikiem. Możesz dowiedzieć się, jakie masz prawa i obowiązki, jakie rozwiązania są możliwe oraz jak przygotować się do dalszych działań.

Pełnomocnik z urzędu to natomiast adwokat lub radca prawny ustanowiony do konkretnej sprawy, który może reprezentować Cię w postępowaniu sądowym. Jeśli samo pojęcie pełnomocnika procesowego nie jest dla Ciebie jasne, jego krótkie wyjaśnienie znajdziesz również w Słowniku Rozwodowej.

Zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy z kolei kosztów związanych z samym postępowaniem. Nie oznacza automatycznie, że sąd ustanowi dla Ciebie również pełnomocnika.

To ważne rozróżnienie, bo w praktyce można potrzebować jednego z tych rozwiązań, dwóch albo – w zależności od sytuacji – każdego z nich.

Kiedy można ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych?

Osoba fizyczna może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny albo gdy poniesienie tych kosztów naraziłoby ją na taki uszczerbek.

Co to oznacza w praktyce?

Jeżeli Twoja sytuacja finansowa sprawia, że koszt rozpoczęcia lub prowadzenia sprawy rozwodowej jest dla Ciebie zbyt dużym obciążeniem, możesz złożyć odpowiedni wniosek.

Można zrobić to:

• jeszcze przed wszczęciem sprawy,
• razem z pozwem lub innym pismem podlegającym opłacie,
• w trakcie postępowania, jeżeli Twoja sytuacja uzasadnia takie zwolnienie.

W praktyce przy sprawach rozwodowych wniosek często składany jest razem z pozwem. Jak wskazuje Kinga Sitko-Fukało, sąd ma 7 dni na jego rozpoznanie.

Do wniosku trzeba dołączyć oświadczenie zawierające szczegółowe informacje o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

To właśnie tam przedstawiasz swoją rzeczywistą sytuację finansową.

Sąd może brać pod uwagę między innymi wysokość dochodów, posiadany majątek, liczbę osób pozostających na Twoim utrzymaniu, stałe wydatki i zobowiązania, a także sytuację zdrowotną.

Nie istnieje jednak prosty próg dochodowy, po którego przekroczeniu wniosek jest automatycznie uwzględniany albo odrzucany. Każda sytuacja oceniana jest indywidualnie.

Jeżeli chcesz wcześniej sprawdzić, z jakimi wydatkami może wiązać się sama sprawa rozwodowa, przeczytaj również, ile kosztuje rozwód i jakie dodatkowe koszty mogą pojawić się w trakcie postępowania.

Pełnomocnik z urzędu przy rozwodzie – kiedy można o niego wnioskować?

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu możesz złożyć niezależnie albo razem z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.

Można zrobić to zarówno przed rozpoczęciem postępowania, jak i już w czasie trwania sprawy.

Wniosek składa się pisemnie albo ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma zostać wszczęta lub już się toczy.

Jeżeli nie zostałaś zwolniona przez sąd od kosztów sądowych, przy ubieganiu się o pełnomocnika z urzędu trzeba również przedstawić oświadczenie dotyczące swojej sytuacji dochodowej.

Przy ocenie takiego wniosku sytuacja finansowa ma znaczenie, ale nie jest jedyną kwestią braną pod uwagę.

Sąd ocenia również, czy udział profesjonalnego pełnomocnika jest w konkretnej sprawie rzeczywiście potrzebny.

Znaczenie może mieć między innymi stopień skomplikowania sprawy, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym, oraz to, czy dana osoba jest w stanie samodzielnie podejmować czynności procesowe i bronić swoich praw.

Dlatego samo stwierdzenie:

„Nie stać mnie na adwokata”

nie oznacza jeszcze automatycznie, że pełnomocnik z urzędu zostanie ustanowiony.

Pełnomocnik z urzędu a nieodpłatna pomoc prawna – to nie jest to samo.

Te dwa pojęcia bywają ze sobą mylone.

Pełnomocnik z urzędu jest profesjonalnym pełnomocnikiem ustanowionym do konkretnej sprawy. Reprezentuje stronę w postępowaniu.

Nieodpłatna pomoc prawna ma inny charakter.

Jeżeli borykasz się z problemem prawnym i nie masz możliwości skorzystania z odpłatnej pomocy, możesz udać się do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.

Prawnik może wyjaśnić Ci:

• jakie masz prawa i obowiązki,
• jakie rozwiązania są możliwe w Twojej sytuacji,
• jakie działania możesz podjąć,
• jakie dokumenty warto przygotować.

Może również pomóc przy sporządzeniu określonych pism.

Nie oznacza to jednak, że staje się Twoim pełnomocnikiem w sprawie rozwodowej.

W czym może pomóc prawnik w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej?

W przypadku przygotowywania się do rozwodu możesz przede wszystkim omówić swoją sytuację i uporządkować kwestie, które później mogą pojawić się w postępowaniu.

Prawnik działający w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej może także pomóc przy sporządzeniu odpowiednich dokumentów, takich jak pozew o rozwód, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych czy wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu.

Zakres takiej pomocy trzeba jednak odróżnić od prowadzenia całej sprawy.

Prawnik udzielający nieodpłatnej pomocy:

• nie podpisuje za Ciebie pism,
• nie staje się z tego powodu Twoim pełnomocnikiem,
• nie reprezentuje Cię automatycznie na rozprawach,
• nie prowadzi całej sprawy rozwodowej w taki sposób jak pełnomocnik ustanowiony do postępowania.

Dla osoby, która dopiero zastanawia się, co zrobić dalej, taka konsultacja może jednak być pierwszym sposobem na uporządkowanie sytuacji.

Nie musisz przecież wiedzieć od razu, czy potrzebujesz pełnomocnika do całej sprawy.

Najpierw możesz sprawdzić, z czym właściwie masz do czynienia.

Jak przygotować się do bezpłatnej konsultacji prawnej przed rozwodem?

Na spotkanie z prawnikiem warto przyjść choć trochę przygotowaną.

Nie oznacza to, że musisz przynieść od razu cały segregator dokumentów. Im więcej istotnych informacji masz jednak pod ręką, tym łatwiej wykorzystać czas konsultacji na rozmowę o Twojej konkretnej sytuacji.

Dokumenty, które warto zabrać

W zależności od tego, czego dotyczy Twoja sprawa, mogą przydać się:

1. Dokument tożsamości.
2. Odpis aktu małżeństwa, jeżeli już go masz.
3. Odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci.
4. Dokumenty dotyczące dzieci – na przykład informacje związane z przedszkolem lub szkołą, leczeniem, kosztami utrzymania czy sprawowaną opieką.
5. Dokumenty dotyczące dochodów i wydatków – umowa o pracę, PIT, rachunki, informacje o kredytach czy innych stałych zobowiązaniach.

6. Dokumenty dotyczące majątku wspólnego – na przykład mieszkania, domu, kredytu hipotecznego, samochodów, rachunków, prowadzonej działalności czy większych zobowiązań.

Jeżeli dopiero zaczynasz porządkować te informacje, sprawdź także, co warto wiedzieć o majątku, dokumentach i zobowiązaniach jeszcze przed rozwodem.

7. Dowody związane z przyczynami rozpadu małżeństwa, jeżeli w Twojej sprawie mogą mieć znaczenie – na przykład korespondencja, inne dokumenty lub dane potencjalnych świadków.

Nie trzeba jednak gromadzić wszystkiego na zapas. Prawnik może pomóc ocenić, które materiały rzeczywiście będą potrzebne.

8. Dokumenty dotyczące wcześniejszych spraw sądowych związanych z małżeństwem lub dziećmi – w szczególności sygnatury spraw i posiadane odpisy orzeczeń lub postanowień.
9. Umowę majątkową małżeńską, jeżeli została zawarta – na przykład intercyzę.

O czym warto pomyśleć przed spotkaniem z prawnikiem?

Dokumenty to tylko jedna część przygotowania.

Dobrze też odpowiedzieć sobie wcześniej na kilka podstawowych pytań:

• Od kiedy faktycznie nie prowadzicie już wspólnego życia?
• Czy macie dzieci i jak obecnie wygląda opieka nad nimi?
• Czy rozważasz rozwód z orzekaniem o winie czy bez orzekania o winie?
• Jakich rozwiązań oczekujesz w kwestii alimentów?
• Jak obecnie wyglądają kontakty i opieka nad dziećmi?
• Co miałoby się stać ze wspólnym mieszkaniem lub innym majątkiem?
• Czy istnieją wspólne kredyty lub inne zobowiązania?
• Czy współmałżonek zgadza się na rozwód i czy są kwestie, w których nie możecie dojść do porozumienia?

Jeżeli jednym z ważnych tematów będą świadczenia na dziecko, możesz wcześniej przeczytać również przewodnik o alimentach na dziecko po rozwodzie – od potrzeb dziecka po sposób ich ustalania.

Nie chodzi o to, abyś przed pierwszą konsultacją miała gotowy pozew i całą strategię. Chodzi o to, żeby prawnik mógł zobaczyć Twoją sytuację szerzej, a nie tylko przez jedno pytanie zadane podczas spotkania.

Co zrobić, jeśli sąd odmówi zwolnienia od kosztów?

Odmowa nie zawsze zamyka sprawę.

Na postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych można się odwołać. Kinga Sitko-Fukało wskazuje, że zażalenie należy wnieść w terminie tygodnia od doręczenia lub ogłoszenia postanowienia, zgodnie z pouczeniem znajdującym się przy otrzymanym rozstrzygnięciu.

Ważne jest również to, co dzieje się później.

Jeżeli wniosek został oddalony, nie można ponownie domagać się zwolnienia, opierając kolejny wniosek dokładnie na tych samych okolicznościach, które były już wcześniej oceniane.

Ponowny wniosek oparty wyłącznie na tych samych podstawach może zostać odrzucony.

A jeśli sąd odmówi ustanowienia pełnomocnika z urzędu?

W przypadku odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego również istnieje możliwość zakwestionowania rozstrzygnięcia zgodnie z pouczeniem sądu.

Także tutaj obowiązuje jednak ważna zasada: po oddaleniu wniosku nie można składać kolejnego, powołując się wyłącznie na dokładnie te same okoliczności.

Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oparty na tych samych okolicznościach podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu takiego ponownego wniosku nie przysługuje zażalenie.

Nie stać mnie na prawnika – od czego zacząć?

Jeżeli pieniądze są dziś jedną z rzeczy, które powstrzymują Cię przed zasięgnięciem porady albo rozpoczęciem sprawy, nie musisz od razu szukać środków na prowadzenie całego rozwodu przez prywatną kancelarię.

Najpierw sprawdź dostępne możliwości.

Możesz skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Możesz sprawdzić, czy w Twojej sytuacji istnieją podstawy do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Możesz również złożyć wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, pamiętając, że jego rozpatrzenie zależy nie tylko od sytuacji finansowej, lecz również od okoliczności konkretnej sprawy.

Nie musisz znać wszystkich przepisów, zanim zadasz pierwsze pytanie.

Czasem pierwszy krok polega po prostu na ustaleniu, z jakiej pomocy możesz skorzystać i czego rzeczywiście potrzebujesz.