Czy mediacje rozwodowe są obowiązkowe? Poznaj swoje prawa.
Nie, mediacje rozwodowe nie są obowiązkowe. Sąd może skierować małżonków do mediacji na każdym etapie sprawy, ale nie może zmusić ich do porozumienia ani podpisania ugody. Po otrzymaniu postanowienia o skierowaniu do mediacji możesz w ciągu tygodnia zgłosić sprzeciw, o ile wcześniej nie wyraziłaś zgody na mediację. Warto jednak odróżnić uzasadnioną odmowę od zignorowania pisma lub niestawienia się bez wyjaśnienia – takie zachowanie może mieć znaczenie przy rozliczaniu kosztów procesu.
Aneta Lisiecka – autorka Rozwodowej. Stworzyłam to miejsce, bo wiem, że rozwód to nie tylko pozew, terminy i dokumenty. To także lęk, chaos, samotność i próba odzyskania siebie na nowo. Na Rozwodowej łączę konkretne informacje z emocjonalnym wsparciem, żeby pomóc kobietom przejść przez ten etap spokojniej, świadomiej i bez poczucia, że są w tym same.
Czy mediacje rozwodowe są obowiązkowe w sensie prawnym?
Żeby dobrze zrozumieć ten temat, trzeba zacząć od pojęcia dobrowolności mediacji.
Dobrowolność oznacza, że nikt nie może zmusić cię do prowadzenia rozmów, przyjęcia propozycji drugiej strony ani podpisania ugody. Mówiąc zwyczajnie: sąd może zaproponować mediację i formalnie skierować do niej małżonków, ale mediator nie może podjąć za was żadnej decyzji.
Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania. W sprawie rozwodowej mediacja może dotyczyć zarówno ewentualnego pojednania, jak i konkretnych warunków rozstania – między innymi alimentów, kontaktów z dziećmi, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej czy niektórych spraw majątkowych.
Najważniejsze jest jednak to, że mediator nie udziela rozwodu. Małżeństwo może zostać rozwiązane wyłącznie przez sąd. Mediator nie ustala też, kto ponosi winę za rozpad związku. Może natomiast pomóc stronom wypracować wspólne stanowisko, które ułatwi i niekiedy skróci dalsze postępowanie.
To, że sąd wydał postanowienie o skierowaniu do mediacji, nie oznacza więc, że musisz zgodzić się na warunki proponowane przez męża. Nadal masz prawo powiedzieć „nie”, zakończyć rozmowy i pozostawić rozstrzygnięcie spornych kwestii sądowi.
Rada Rozwodowej
Mediacja ma pomóc ci odzyskać wpływ, a nie zmuszać do ustępstw. Zgódź się na nią tylko wtedy, gdy możesz swobodnie mówić, samodzielnie decydować i bezpiecznie powiedzieć „nie”.
Twoja zgoda ma znaczenie tylko wtedy, gdy naprawdę jest twoja.
Jak mediacja rozwodowa wygląda w codziennym życiu?
W codziennym języku skierowanie przez sąd do mediacji może brzmieć jak polecenie: „musicie usiąść i się dogadać”. To zrozumiałe, że takie pismo wywołuje napięcie, szczególnie gdy rozmowy z drugą stroną od dawna kończą się kłótnią albo milczeniem.
Prawo patrzy na tę sytuację inaczej. Sąd daje wam możliwość podjęcia rozmów przy udziale neutralnej osoby. Nie gwarantuje jednak, że dojdziecie do porozumienia, i nie wymaga, abyście zgodzili się we wszystkim.
Mediator nie jest sędzią, terapeutą ani pełnomocnikiem jednej ze stron. Nie ocenia, kto jest dobrym małżonkiem, a kto zawinił. Pomaga uporządkować tematy, nazwać różnice i sprawdzić, czy istnieje rozwiązanie możliwe do zaakceptowania przez obie strony.
Możesz zgodzić się na mediację tylko w wybranym zakresie. Na przykład rozmawiać o harmonogramie kontaktów z dzieckiem, ale nie podejmować podczas tych samych spotkań rozmów o podziale majątku. Ważne, aby zakres mediacji był dla ciebie jasny.
Jeśli przed rozprawą albo mediacją stoisz przed szafą i nie wiesz, co wybrać, nie szukaj stroju idealnego. Wybierz taki, w którym czujesz się swobodnie, spokojnie i pewniej. W poradniku Jak się ubrać na rozwód? podpowiadam, jak ubrać się stosownie, ale przede wszystkim z troską o własny komfort.
Zacznij tutaj!
Wróć do życia po rozwodzie
Co można ustalić podczas mediacji rozwodowej?
Mediacja nie musi oznaczać próby ratowania małżeństwa. Jeżeli decyzja o rozstaniu została już podjęta, rozmowy mogą służyć uporządkowaniu tego, co wydarzy się po rozwodzie.
W czasie mediacji można rozmawiać między innymi o:
- miejscu zamieszkania dziecka,
- sposobie sprawowania władzy rodzicielskiej,
- kontaktach dziecka z każdym z rodziców,
- podziale świąt, wakacji i dni wolnych,
- wysokości alimentów na dzieci lub małżonka,
- sposobie pokrywania dodatkowych wydatków dziecka,
- zasadach komunikacji między rodzicami,
- zaspokajaniu potrzeb rodziny,
- sprawach majątkowych, które mogą zostać rozstrzygnięte w wyroku rozwodowym,
- zgodnym stanowisku dotyczącym rozwodu bez orzekania o winie.
Kodeks postępowania cywilnego pozwala sądowi skierować strony do mediacji właśnie w celu polubownego rozwiązania tych kwestii. Ostateczny wyrok rozwodowy nadal jednak wydaje sąd. Należy pamiętać że wszystkie te ustalenia można zapisać w rodzicielskim planie wychowawczym.
Czy trzeba zgodzić się na mediację, gdy kieruje do niej sąd?
Nie musisz zawierać ugody ani przyjmować propozycji drugiej strony. Musisz jednak uważnie przeczytać otrzymane postanowienie.
Zgodnie z aktualnymi przepisami, jeśli sąd skieruje strony do mediacji, możesz co do zasady sprzeciwić się jej w terminie tygodnia od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której przed wydaniem postanowienia wyraziłaś już zgodę na prowadzenie mediacji.
Nawet wcześniejsza zgoda nie oznacza jednak obowiązku podpisania ugody. Jeżeli w trakcie rozmów uznasz, że mediacja nie jest bezpieczna, nie prowadzi do rozwiązania albo wywiera się na ciebie presję, możesz poinformować mediatora, że nie chcesz jej kontynuować.
Nie musisz:
- zgadzać się na wspólną rozmowę za wszelką cenę,
- rezygnować ze swojego pełnomocnika,
- przyjmować propozycji tylko po to, żeby „dobrze wypaść”,
- podpisywać dokumentu, którego nie rozumiesz,
- podejmować decyzji natychmiast podczas spotkania.
Warto jednak wiedzieć, że od 2026 roku sąd może przy rozliczaniu kosztów uwzględnić odmowę poddania się mediacji bez uzasadnionej przyczyny. Podobne ryzyko może pojawić się, gdy po wcześniejszym wyrażeniu zgody strona bez usprawiedliwienia nie stawia się na posiedzenie. Nie oznacza to przymusu zawarcia ugody – oznacza natomiast, że odmowa powinna być przemyślana i właściwie zakomunikowana.
Uzasadnieniem mogą być na przykład obawy o bezpieczeństwo, przemoc, zastraszanie, silna nierównowaga między stronami albo brak możliwości swobodnego podejmowania decyzji. Mediacja nie powinna odbywać się w warunkach, w których jedna osoba boi się drugiej lub pozostaje pod jej kontrolą.
Ile kosztuje mediacja rozwodowa?
Jeżeli strony korzystają z mediacji prywatnej, koszt ustala mediator albo ośrodek mediacyjny. Przed pierwszym spotkaniem warto zapytać o cenę jednej sesji, opłaty za przygotowanie ugody oraz zasady naliczania kosztów w przypadku odwołania spotkania.
W mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd obowiązują stawki określone w rozporządzeniu. Od 17 lutego 2026 roku w sprawach niemajątkowych wynoszą one:
- 300 zł za pierwsze posiedzenie,
- 200 zł za każde kolejne posiedzenie,
- nie więcej niż 900 zł za całe postępowanie mediacyjne.
Do tej kwoty mogą zostać doliczone niezbędne i udokumentowane wydatki mediatora, na przykład koszt wynajmu pomieszczenia lub korespondencji. Jeżeli przedmiot mediacji obejmuje roszczenia majątkowe o określonej wartości, sposób obliczenia wynagrodzenia może być inny.
Czy rozmowy podczas mediacji są poufne?
Tak. Mediacja jest niejawna, a mediator, strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu mają obowiązek zachować w tajemnicy informacje, które poznały podczas rozmów.
Nie można później skutecznie powoływać się przed sądem na propozycje ugodowe, ustępstwa ani inne oświadczenia składane podczas mediacji. Dzięki temu możesz rozważać różne rozwiązania bez obawy, że każda propozycja zostanie potraktowana jak przyznanie racji drugiej stronie.
Mediator sporządza jednak protokół. Zawiera on podstawowe informacje organizacyjne oraz wynik mediacji. Jeżeli została zawarta ugoda, jej treść znajduje się w protokole albo jest do niego dołączona i trafia do sądu. Sąd nie otrzymuje natomiast szczegółowego zapisu rozmów, emocji ani kolejnych propozycji, które nie zostały przyjęte.
Jeśli w tej historii są dzieci.
Najtrudniej bywa wtedy, gdy w sprawie rozwodowej są dzieci. Wtedy mediacja może dotyczyć nie tylko formalnego harmonogramu kontaktów, ale całej przyszłej organizacji ich życia.
Możecie ustalić między innymi:
- z którym rodzicem dziecko będzie mieszkało,
- jak będą wyglądać kontakty z drugim rodzicem,
- kto odbiera dziecko z przedszkola lub szkoły,
- jak dzielicie święta, ferie i wakacje,
- w jaki sposób podejmujecie decyzje medyczne i edukacyjne,
- jak informujecie się o ważnych sprawach,
- kto pokrywa zajęcia dodatkowe, leczenie i większe wydatki.
Dobre porozumienie nie polega na tym, że jedno z rodziców ustępuje we wszystkim. Powinno być konkretne, możliwe do wykonania i dostosowane do potrzeb dziecka. Sąd nadal ocenia ustalenia dotyczące dzieci i nie musi przyjąć rozwiązania, które byłoby sprzeczne z ich dobrem.
Granice między dorosłymi nie są przeszkodą w dobrym rodzicielstwie. Często właśnie jasne godziny, konkretny sposób przekazywania informacji i ograniczenie rozmów do spraw dziecka pozwalają zmniejszyć napięcie.
Chcesz wiedzieć więcej o mediacji?
Sprawdź także, jak wyglądają spotkania z mediatorem i z jakimi kosztami warto się liczyć.
Ile kosztują mediacje przy rozwodzie?
Sprawdź, kto płaci za mediację, od czego zależy jej koszt i jakie dodatkowe opłaty mogą się pojawić.
Sprawdź koszty mediacji →Jak wyglądają mediacje przy rozwodzie?
Zobacz, jak przebiega spotkanie, o czym można rozmawiać i jak przygotować się do mediacji.
Zobacz, jak wygląda mediacja →FAQ
Ile czasu mam na odmowę mediacji?
Co do zasady sprzeciw należy zgłosić w terminie tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu do mediacji. Jeżeli wcześniej wyraziłaś zgodę na mediację, sytuacja proceduralna może wyglądać inaczej, dlatego warto dokładnie przeczytać pouczenie dołączone do pisma.
Jakie są skutki odmowy mediacji?
Odmowa nie powoduje oddalenia pozwu ani automatycznej przegranej w sprawie. Sąd może jednak wziąć pod uwagę odmowę bez uzasadnionej przyczyny przy rozliczaniu kosztów proces
Czy mogę zrezygnować z mediacji, jeśli wcześniej się zgodziłam?
Tak. Zgoda na rozpoczęcie mediacji nie oznacza obowiązku kontynuowania jej do końca ani podpisania ugody. Warto jednak poinformować mediatora i sąd o rezygnacji oraz – szczególnie po wcześniejszej zgodzie – wskazać jej konkretną przyczynę.
Czy mediator może zdecydować, kto ma rację?
Nie. Mediator nie wydaje wyroku, nie ustala winy i nie narzuca rozwiązania. Jego zadaniem jest pomóc stronom uporządkować spór i samodzielnie wypracować możliwe porozumienie.
Czy sąd pozna treść rozmów z mediatorem?
Sąd nie otrzymuje szczegółowego zapisu rozmów. Protokół zawiera wynik mediacji, a jeżeli podpisano ugodę – również jej treść. Same propozycje, ustępstwa i wypowiedzi z mediacji są objęte zasadą poufności.
Czy można uzyskać rozwód podczas mediacji?
Nie. Rozwód może orzec wyłącznie sąd. Mediacja może natomiast pomóc ustalić wspólne stanowisko w sprawie winy, dzieci, alimentów i innych warunków rozstania.
Czy dzieci powinny uczestniczyć w mediacji?
Dziecko nie powinno być stawiane w roli osoby, która wybiera jednego z rodziców albo rozstrzyga ich konflikt. Mediacja może dotyczyć jego potrzeb i przyszłości, ale sposób ewentualnego poznania stanowiska dziecka powinien być dostosowany do jego wieku, dojrzałości i bezpieczeństwa.
Podsumowanie
Na pytanie „czy mediacje rozwodowe są obowiązkowe?” odpowiedź brzmi: nie. Sąd może skierować małżonków do mediacji, ale nie może zmusić ich do podpisania ugody ani pozostania przy stole za wszelką cenę.
Nie oznacza to jednak, że postanowienie sądu można zignorować. Pilnuj tygodniowego terminu na zgłoszenie sprzeciwu, a jeżeli odmawiasz udziału, zrób to jasno i wskaż rzeczywistą przyczynę. Obecne przepisy pozwalają sądowi uwzględnić nieuzasadnioną odmowę przy rozliczaniu kosztów.
Mediacja może być dobrym narzędziem, kiedy obie strony mają przestrzeń do spokojnego podejmowania decyzji. Nie powinna natomiast odbierać ci głosu, bezpieczeństwa ani prawa do własnych granic.
Nota prawna: Ten wpis ma charakter informacyjny i wspierający. Nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Treść uwzględnia stan prawny na 15 lipca 2026 roku. Przy tematach formalnych warto sprawdzić aktualne przepisy w Internetowym Systemie Aktów Prawnych Sejmu RP albo skonsultować swoją sytuację z prawnikiem.
Aneta Lisiecka – autorka Rozwodowej. Stworzyłam to miejsce, bo wiem, że rozwód to nie tylko pozew, terminy i dokumenty. To także lęk, chaos, samotność i próba odzyskania siebie na nowo. Na Rozwodowej łączę konkretne informacje z emocjonalnym wsparciem, żeby pomóc kobietom przejść przez ten etap spokojniej, świadomiej i bez poczucia, że są w tym same.
