Jak stawiać granice byłemu partnerowi podczas rozwodu?
Stawianie granic byłemu partnerowi podczas rozwodu nie polega na przekonaniu go, żeby zaczął zachowywać się inaczej. Granica dotyczy przede wszystkim tego, na co Ty się zgadzasz, w jakie rozmowy chcesz wchodzić i co zrobisz, kiedy druga osoba przekroczy to, co jest dla Ciebie akceptowalne.
Po rozstaniu nie zawsze przychodzi to od razu. Relacja formalnie się kończy, ale sposób komunikowania się, który utrwalał się przez lata, może zostać z nami na dłużej. Nadal możemy tłumaczyć swoje decyzje, odpowiadać na zarzuty i próbować doprowadzić do tego, żeby druga osoba wreszcie nas zrozumiała.
O tym, dlaczego tak trudno przerwać ten schemat, co dzieje się, kiedy były partner nie respektuje postawionej granicy i skąd później bierze się poczucie winy, rozmawiamy z Anetą Cziczak – psycholożką, pedagożką i socjoterapeutką, pracującą m.in. w nurcie Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (TSR).
Redaktorka Rozwodowa.com.pl
Psycholożka • pedagożka • socjoterapeutka
Poznaj ekspertkę →
Dlaczego po rozstaniu tak trudno przestać tłumaczyć się byłemu partnerowi?
Aneta Cziczak:
Rozstanie formalnie kończy relację partnerską, ale nie zawsze kończy utrwalony przez lata sposób komunikowania się.
Jeśli klientka przez długi czas funkcjonowała w relacji, w której musiała wyjaśniać swoje decyzje, uspokajać partnera czy je uzasadniać, żeby druga osoba nie była niezadowolona, samo rozstanie nie sprawia automatycznie, że przestaje tak reagować. Ten sposób komunikowania się utrwala się.
Może wiedzieć, że nie chce uczestniczyć w kolejnej dyskusji, a mimo to, kiedy przychodzi wiadomość od byłego partnera, pojawia się silna potrzeba odpowiedzi.
Mogą pojawić się myśli:
„Może jeśli jeszcze raz mu wytłumaczę, to zrozumie”.
„Nie chcę, żeby pomyślał, że robię mu na złość”.
„Może rzeczywiście jestem niesprawiedliwa, może były partner rzeczywiście mnie nie rozumie”.
Warto mieć na uwadze, że za takim zachowaniem często nie stoi słabość czy brak konsekwencji, ale właśnie próba odzyskania poczucia bezpieczeństwa, chociażby poprzez zrozumienie czy akceptację byłego partnera.
I właśnie tutaj pojawia się jeden z ważniejszych obszarów pracy TSR: czy do tego, żeby moja decyzja była ważna, naprawdę potrzebuję, żeby druga osoba ją zaakceptowała?
W podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach nie musimy szczegółowo analizować całej historii relacji klientki z byłym partnerem, żeby zacząć budować zmianę. Możemy przyjrzeć się temu, co klientka chce zrobić inaczej od teraz.
| Pytanie do siebie | Moja odpowiedź |
|---|---|
| Co chciałabym zrobić następnym razem, kiedy otrzymam podobną wiadomość? | Zapisz jedną konkretną rzecz, którą chcesz zrobić inaczej. |
| Po czym poznam, że tym razem zadbałam o siebie? | Co będzie dla Ciebie małym sygnałem, że postąpiłaś inaczej niż wcześniej? |
| Czy pamiętam sytuację, kiedy udało mi się nie wejść w długą dyskusję? Co wtedy mi pomogło? | Poszukaj tego, co już wcześniej zadziałało. |
| Co chcę zachować ze swojego sposobu komunikacji, a z czego chcę zrezygnować? | Nie wszystko trzeba zmieniać. Zastanów się, co chcesz zostawić, a co już Ci nie służy. |
Te pytania przesuwają uwagę z zachowania byłego partnera, czyli osoby, na którą nie zawsze mamy wpływ, na możliwości działania i sprawczość klientki.
Jeśli uczysz się na nowo słuchać własnego głosu i swoich potrzeb, nie musisz odzyskać wszystkiego od razu. Czasem zaczyna się od jednej decyzji, jednego „nie” albo zauważenia, czego naprawdę chcesz. Przeczytaj także: „Jak odzyskać siebie w trakcie rozwodu?”
Co zrobić, kiedy były partner nie respektuje postawionej granicy?
Aneta Cziczak:
Wyobraźmy sobie sytuację, w której kobieta pisze do byłego partnera:
„Nie chcę rozmawiać o rozwodzie, o naszym związku. Kontaktujemy się wyłącznie w sprawach dzieci”.
Były partner odpowiada:
„Czyli teraz nie można już ze mną normalnie porozmawiać? Naprawdę po tylu latach tak mnie traktujesz?”.
Takie pytanie może ponownie wciągnąć klientkę w rozmowę.
Zaczyna wtedy wyjaśniać:
„Nie chodzi mi o to, że nie chcę z Tobą rozmawiać. Po prostu te rozmowy są dla mnie trudne…”.
I nagle ponownie uczestniczy w dyskusji, której chciała uniknąć.
Granica została zakomunikowana, ale odpowiedź byłego partnera uruchomiła potrzebę obrony własnego zdania i własnych intencji.
Tutaj ważne jest jedno rozróżnienie: postawienie granicy nie oznacza, że druga osoba ją zaakceptuje.
W praktyce TSR można pracować nad rozpoznawaniem nawet bardzo małych momentów sprawczości.
Klientka może jeszcze nie potrafić całkowicie zrezygnować z tłumaczenia się, ale zamiast dziesięciu wiadomości wyśle dwie albo trzy. Odpowie po godzinie, a nie natychmiast. Albo zakończy rozmowę po pierwszym powrocie do starego tematu, którego chce uniknąć.
Z perspektywy TSR to nie musi być niewystarczający rezultat. To może być pierwszy zauważalny i istotny krok w kierunku preferowanej przyszłości.
Terapeuta może wtedy zapytać:
„Co zrobiłaś inaczej, że tym razem rozmowa trwała krócej?”
„Jak udało Ci się wytrzymać tę godzinę bez odpisania?”
„Co to mówi o Twoich możliwościach?”
Te pytania pomagają klientce zobaczyć, że zmiana już się zaczyna.
Przez dużą część życia byłam przyzwyczajona do bardzo dokładnego tłumaczenia swoich decyzji. Jakbym musiała udowodnić, że mam prawo powiedzieć „nie”, nie zgodzić się na coś albo zrobić coś inaczej, niż oczekuje druga osoba.
Po odejściu przez jakiś czas robiłam dokładnie to samo. Odpowiadałam na zarzuty, tłumaczyłam swoje motywy i próbowałam wyjaśniać rzeczy, których tak naprawdę nie musiałam już wyjaśniać.
Dopiero z czasem zaczęłam zmieniać sposób kontaktu.
Dzisiaj rozmowy telefoniczne dotyczą przede wszystkim kontaktu ojca z córką. Sprawy związane z dzieckiem przekazuję konkretnie, najczęściej pisemnie: termin rozmowy, wizytę u lekarza, zalecenia czy inne informacje, które rzeczywiście trzeba przekazać.
Jeśli rozmowa zaczyna schodzić na moje życie prywatne, kończę ten temat.
Czy dzięki temu druga osoba przestała przekraczać moje granice? Nie.
Ale z mojej strony jest dużo prościej, bo wiem już, w jakie rozmowy nie chcę wchodzić i czego nie muszę ponownie tłumaczyć.
Nie nauczyłam się tego od pierwszego dnia. Właśnie dlatego tak bliskie jest mi to, o czym mówi Aneta: czasem zmianą nie jest to, że od razu zareagujesz idealnie, tylko że zareagujesz trochę inaczej niż poprzednim razem.
Podobne doświadczenie opisała jedna z czytelniczek Rozwodowej. Agnieszka opowiada o tym, jak przy wspólnym dziecku uczyła się ograniczać komunikację z byłym partnerem do konkretów i stawiać granice. Przeczytaj historię Agnieszki →
Dlaczego po postawieniu granicy pojawia się poczucie winy?
Aneta Cziczak:
Poczucie winy może pojawiać się nawet wtedy, gdy klientka wie, że ma prawo odmówić.
Szczególnie wtedy, gdy wcześniej przez wiele lat starała się być osobą, która rozumie, ustępuje, załagadza napięcia czy bierze odpowiedzialność za emocje partnera lub dzieci.
W takim przypadku postawienie granicy może być sprzeczne z jej dotychczasowym obrazem samej siebie.
Mogą pojawić się myśli:
„Zawsze starałam się być wyrozumiała, a teraz odmawiam”.
„Zawsze odpowiadałam na jego wiadomości, a teraz milczę”.
Może pojawić się wewnętrzne napięcie, bo robię coś, co jest dla mnie dobre, ale jednocześnie czuję, jakbym skrzywdziła byłego partnera, który przecież przez wiele lat był dla mnie ważny.
Warto tutaj rozróżnić dwie rzeczy.
Poczucie winy nie zawsze oznacza, że zrobiliśmy coś niewłaściwego.
Czasem oznacza, że zachowujemy się inaczej niż dotychczas i potrzebujemy czasu, żeby przyzwyczaić się do nowego sposobu dbania o siebie i swój dobrostan.
Oczywiście poczucie winy bywa również ważnym sygnałem, że naruszyliśmy własne wartości. Nie chodzi więc o to, żeby automatycznie je ignorować, ale żeby sprawdzić, o czym rzeczywiście nas informuje.
W pracy terapeutycznej, zamiast przekonywać klientkę, że nie powinna czuć się winna, warto pomóc jej odkryć, jak chce postępować nawet wtedy, kiedy poczucie winy się pojawia.
Pomocne mogą być pytania:
„Gdyby poczucie winy było trochę mniejsze, co zrobiłabyś inaczej?”
„Co chciałabyś pamiętać o sobie w chwilach, kiedy zaczynasz wątpić w swoją decyzję?”
„Jaką ważną dla siebie wartość chronisz, stawiając granicę?”
„Czy zdarzyło Ci się już kiedyś zrobić coś dobrego dla siebie, mimo że początkowo było Ci z tym trudno? Co Ci wtedy pomogło?”
„Co powiedziałabyś bliskiej przyjaciółce, która znalazłaby się w podobnej sytuacji?”
Ważnym elementem pracy w podejściu TSR jest również oddzielenie odpowiedzialności za własne zachowanie od odpowiedzialności za emocjonalną reakcję drugiego człowieka na moje zachowanie.
Kobieta może odpowiadać za to, czy mówi z szacunkiem, czy jej komunikat jest jasny i czy postępuje zgodnie ze swoimi wartościami.
Nie może jednak zagwarantować, że były partner nie poczuje złości, rozczarowania czy frustracji.
Kiedy sama granica w kontakcie z byłym partnerem może nie wystarczyć?
Granice mogą pomóc uporządkować kontakt po rozstaniu, ale nie każdą sytuację da się rozwiązać krótszą wiadomością czy konsekwentnym kończeniem rozmowy.
Jeżeli w kontakcie pojawiają się groźby, uporczywe nękanie, zastraszanie, kontrolowanie, presja finansowa albo inne zachowania, które budzą obawę o Twoje bezpieczeństwo, warto spojrzeć na sytuację szerzej i poszukać odpowiedniego wsparcia.
Nie każda trudna komunikacja jest przemocą. Jednocześnie nie warto zakładać, że wszystko można rozwiązać wyłącznie lepszym sposobem rozmowy.
Jeśli próbujesz zrozumieć, czy w Twojej sytuacji pojawiają się zachowania wykraczające poza trudny konflikt po rozstaniu, przeczytaj także: Przemoc psychiczna i ekonomiczna po rozstaniu – jak rozpoznać subtelne sygnały?
Jeżeli potrzebujesz sprawdzić, gdzie możesz uzyskać wsparcie prawne, psychologiczne lub pomoc w sytuacji kryzysowej, zobacz: Gdzie szukać pomocy podczas rozwodu?
Jeśli do tej pory pisałaś dziesięć wiadomości, a następnym razem napiszesz dwie albo trzy, to też jest zmiana. Jeśli zawsze odpowiadałaś od razu, a tym razem dasz sobie godzinę, żeby spokojnie zdecydować, czy chcesz odpowiedzieć – to też jest krok.
Granica nie musi zaczynać się od wielkiego „od dziś wszystko będzie inaczej”.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i wspierający. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji z psychologiem, psychoterapeutą, lekarzem ani innym specjalistą. Jeśli czujesz, że sytuacja Cię przerasta, budzi silny lęk albo wpływa na Twoje bezpieczeństwo i codzienne funkcjonowanie, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.
Nie musisz przechodzić przez to sama
Jeśli próbujesz uporządkować emocje, odzyskać spokój albo po prostu potrzebujesz miejsca, w którym ktoś zrozumie, dlaczego dziś jest Ci trudniej – zapraszamy Cię do grupy „Odzyskaj siebie – przestrzeń dla kobiet”.
Możesz podzielić się swoją historią, zadać pytanie albo zostać na chwilę w ciszy i zacząć od czytania. Nie musisz być już gotowa na nowy początek. Możesz być dokładnie w tym miejscu, w którym jesteś teraz.
Nie musisz dzisiaj wiedzieć, jak będzie wyglądało całe Twoje życie. Czasem pierwszym krokiem jest świadomość, że ktoś naprawdę rozumie.
Aneta Lisiecka – twórczyni i redaktorka Rozwodowej. Odpowiada za kierunek redakcyjny portalu, dobór tematów i sposób opracowania treści. Stworzyła Rozwodową z myślą o kobietach, które w czasie rozstania potrzebują nie tylko informacji o pozwie, terminach i dokumentach, ale również spokoju, uporządkowania i poczucia, że nie są z tym same. Łączy wiedzę ekspertek z prostym, zrozumiałym językiem, aby pomagać przejść przez ten etap bardziej świadomie i krok po kroku odzyskiwać poczucie wpływu.
